Biến Bản quyền thành Tài sản: Bước ngoặt cho Công nghiệp Văn hóa Việt

Thúc đẩy tiêu dùng văn hóa hợp pháp không chỉ là bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ mà còn là nền tảng cốt lõi để xây dựng một hệ sinh thái sáng tạo bền vững tại Việt Nam.

Trong bối cảnh xâm phạm bản quyền diễn ra ngày càng tinh vi trên không gian số, việc thiết lập một cơ chế bảo vệ nghiêm ngặt kết hợp với khuyến khích tiêu dùng chính thống là yêu cầu cấp thiết. Tại Đại hội Đại biểu Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền tác giả Việt Nam (VCCA) nhiệm kỳ II (2026-2031) diễn ra ngày ¹⁰⁄₅ tại Hà Nội, các chuyên gia và nhà quản lý đã vạch ra một lộ trình quyết liệt nhằm hiện thực hóa mục tiêu này.

Ông Bùi Nguyên Hùng, nguyên Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, vừa được bầu làm Chủ tịch VCCA nhiệm kỳ II, khẳng định Hiệp hội sẽ bám sát Công điện 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ để triển khai các giải pháp ngăn chặn hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời tạo ra những sáng kiến thực tiễn để bảo vệ quyền lợi cho nghệ sĩ và tác giả.

3 Chiến lược đột phá để nâng tầm giá trị sáng tạo

Thay vì chỉ tập trung vào việc xử phạt, VCCA đề xuất một cách tiếp cận toàn diện hơn, chuyển dịch từ “chống vi phạm” sang “xây dựng giá trị”. Cụ thể với 3 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Định hình chuẩn mực “Tiêu dùng văn hóa văn minh”

Mục tiêu cốt lõi là thay đổi nhận thức của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ (Gen Z, Alpha) – những đối tượng tiêu thụ nội dung số chính hiện nay. VCCA nghiên cứu triển khai tín dụng văn hóa thông qua định danh số, kết hợp với các gói ưu đãi mua sách, vé xem phim, gói nghe nhạc hợp pháp.

Việc tạo ra các rào cản chi phí thấp hoặc hỗ trợ tài chính cho học sinh, sinh viên tiếp cận sản phẩm chính thống sẽ giúp hình thành thói quen tôn trọng bản quyền. Khi việc sử dụng nội dung hợp pháp trở thành một “chuẩn mực xã hội”, các tác giả sẽ có động lực lớn hơn để đầu tư vào chất lượng tác phẩm.

2. Tài chính hóa bản quyền: Biến tác phẩm thành tài sản đầu tư

Đây là tư duy quản trị hiện đại mà nhiều quốc gia phát triển đã áp dụng. Thay vì coi bản quyền chỉ là quyền lợi tinh thần, VCCA hướng tới việc chuẩn hóa dữ liệu về chủ sở hữu, phạm vi khai thác và lịch sử doanh thu để định giá chính xác các tài sản sáng tạo.

Khi một catalog âm nhạc hay kho phim được số hóa và định giá minh bạch, chúng có thể trở thành tài sản để góp vốn, thế chấp hoặc chuyển nhượng. Điều này mở ra cơ hội cho các quỹ đầu tư mạo hiểm rót vốn vào công nghiệp văn hóa, giúp nghệ sĩ có nguồn lực tài chính để tái đầu tư mà không bị lệ thuộc vào các hợp đồng ngắn hạn.

3. Thiết lập cuộc chơi công bằng với các nền tảng xuyên biên giới

Hiện nay, nội dung Việt Nam tạo ra giá trị khổng lồ trên các nền tảng như YouTube, TikTok, Facebook nhưng việc phân bổ lợi nhuận thường không tương xứng. VCCA nhấn mạnh yêu cầu về sự công bằng: Nếu doanh nghiệp nội địa tuân thủ luật pháp Việt Nam, thì các nền tảng xuyên biên giới cũng phải đáp ứng chuẩn mực tương đương khi khai thác thị trường trong nước.

Số hóa quản trị và tầm nhìn kết nối toàn cầu

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, VCCA tập trung vào việc xây dựng hạ tầng kỹ thuật hiện đại. Nền tảng Certiva sẽ đóng vai trò trung tâm trong việc định danh và quản trị dữ liệu quyền tác giả, kết nối trực tiếp với hệ thống WIPO Connect của Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới.

Sự kết nối này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi tác giả trong nước mà còn tạo điều kiện để các sản phẩm văn hóa Việt Nam vươn ra thế giới một cách chính danh, tránh bị đánh cắp ý tưởng hoặc khai thác trái phép tại thị trường quốc tế.

Việc bảo vệ bản quyền không đơn thuần là vấn đề pháp lý, mà là điều kiện tiên quyết để phát triển công nghiệp văn hóa theo Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị. Khi quyền lợi được đảm bảo, sáng tạo sẽ thăng hoa, và kinh tế văn hóa sẽ thực sự trở thành một mũi nhọn tăng trưởng mới.

Theo bạn, rào cản lớn nhất khiến người trẻ Việt Nam vẫn còn thói quen sử dụng nội dung “crack” hoặc không bản quyền là gì? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn cùng chúng tôi.