Gần 1,6 triệu người trẻ '3 không': nghịch lý việc làm giữa lúc GDP tăng 7,83%

Dù GDP quý I/2026 tăng trưởng ấn tượng 7,83%, thị trường lao động Việt Nam lại đối mặt với nghịch lý khi gần 1,6 triệu thanh niên rơi vào tình trạng thất nghiệp và không học tập. Sự phẫn nộ từ một chiến dịch truyền thông tuyển dụng lỗi nhịp gần đây đã bóc trần rạn nứt cấu trúc của một nền kinh tế phân hóa, nơi người trẻ đang ngày càng bị đẩy ra rìa con tàu tăng trưởng. Khi nền kinh tế tăng trưởng nhanh mà người trẻ vẫn đứng ngoài, câu hỏi đặt ra không phải là tăng trưởng có thật hay không, mà là tăng trưởng đó đang đi về đâu và ai đang được hưởng lợi từ nó.

Nghịch lý tăng trưởng và rạn nứt từ thị trường lao động

Chiến dịch truyền thông tuyển dụng vị trí Giám đốc Marketing của thương hiệu sữa OATSIDE, với kết quả là một em bé 4 tuổi, ban đầu được thiết kế như một ý tưởng mạng xã hội. Tuy nhiên, phản ứng dữ dội từ cộng đồng cho thấy sự đứt gãy niềm tin của lực lượng lao động. Khi việc tìm kiếm cơ hội ngày càng khốc liệt, một sự việc mang tính chất “cú lừa” truyền thông bị xem là sự thiếu tôn trọng đối với những người đang chật vật mưu sinh. Phản ứng này hoàn toàn có cơ sở dữ liệu. Tổng cục Thống kê ghi nhận trong quý I/2026, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên neo ở mức 8,86%. Dù hạ nhiệt so với vùng đỉnh 9% của năm 2025, con số này vẫn bỏ xa mức 7% của giai đoạn trước dịch. Đáng chú ý, cả nước có gần 1,6 triệu thanh niên rơi vào nhóm “3 không”: không việc làm, không học tập, không đào tạo, chiếm 11,4% tổng số người trẻ.

Nền kinh tế chữ K: nhánh trên đi lên, nhánh dưới chới với

Sự đình trệ của lao động trẻ diễn ra ngay trong quý bản lề khi GDP tăng tới 7,83%. Nghịch lý này phác họa rõ nét mô hình kinh tế chữ K. Dòng vốn và lợi nhuận chảy mạnh về nhánh trên, nơi các tập đoàn lớn dễ dàng tiếp cận vốn quốc tế và thực hiện các thương vụ thâu tóm quy mô lớn. Ở nhánh dưới, doanh nghiệp nhỏ kiệt quệ, còn lao động trẻ chới với tìm bệ phóng. Như phân tích của giới chuyên gia tài chính, một bộ phận lớn đang bị bỏ lại, không đóng góp và cũng không được chia sẻ thành quả từ sự phồn vinh chung. Hình ảnh chữ K nói lên tất cả: cùng một nền kinh tế, nhưng một nhóm đi lên, một nhóm đi xuống, và khoảng cách giữa hai nhóm ngày càng rộng. Với người trẻ, điều đó có nghĩa là cơ hội không phân bổ đều: người có kỹ năng tốt, có mạng lưới, có điều kiện học tập sẽ leo lên nhánh trên, còn người thiếu những thứ đó sẽ mắc kẹt ở nhánh dưới.

Hệ lụy dài hạn: không chỉ là thất nghiệp

Hệ lụy của 1,6 triệu thanh niên đứng ngoài lề thị trường không dừng lại ở những bản sơ yếu lý lịch trống. Thất nghiệp kích hoạt một chuỗi rủi ro nhân khẩu học: người trẻ buộc phải lùi thời điểm tự lập, kết hôn muộn và sinh ít con. Quỹ đạo này đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số, trực tiếp bào mòn nền tảng lao động và tiêu dùng cấu thành nên sức bật của nền kinh tế trong dài hạn. Khi một thế hệ chậm tự lập, cả nền kinh tế sẽ cảm nhận được điều đó sau 10 đến 20 năm nữa, qua lực lượng lao động ít đi và nhu cầu tiêu dùng yếu đi. Đây là lý do bài toán việc làm cho người trẻ không chỉ là vấn đề xã hội trước mắt, mà là vấn đề kinh tế dài hạn.

Nguồn tin: Doanh nhân - Báo Pháp luật